Hava Kalitesi
Çevre ve insan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri bulunan hava kirliliğinin,
kentsel yaşam kalitesi üzerinde önemli bir faktör olduğu bilinmektedir. Hava kalitesi
yönetim planları oluşturulurken, öncelikle mevcut kirlilik durumu hakkında geçerli
ve güvenilir bilgilere sahip olmak gerekir. Bu amaçla kirletici konsantrasyonları
seviyesi, çeşitli zaman aralıkları ve mekanlarda ölçülmeli ve yapılan bu
ölçümlerin kalitesi bilinmelidir.
Güvenilir olmayan bir veri ile, hava kirliliğinin azaltılması yönünde sağlıklı
kararların alınması mümkün değildir. Veri kalitesi amaçlarını karşılamayan
ölçümlerin yapılması, gereksiz kaynak israfına neden olur.
Tüm ölçüm sistemlerinin en önemli kısmını; kalite kontrolu ve kalite güvenilirliği
çalışmaları oluşturmaktadır. Bir ölçüm programına başlamadan önce, kalite
kontrolu ve kalite güvenilirliği konularını kapsayan ayrıntılı bir kalite güvenilirlik
programının oluşturulması gerekir.
Kalite güvenilirlik programı; ölçüm öncesi izleme aşamaları, veri kalitesi amaçlarının
belirlenmesi, sistem tasarımı ve ölçüm noktalarının seçilmesinden, ekipman seçimi
ve cihazları işletecek olan personelin eğitimine kadar olan tüm konuları
kapsamalıdır.
Kalite kontrol fonksiyonları; izleme ağının işletilmesi, kalibrasyonu, verilerin
işlenmesi ve eğitim çalışmalarını içeren ölçümle ilgili tüm faaliyetleri
kapsar.
İzleme Amaçları
Belli başlı izleme amaçları:
• Politikaların geliştirilmesi için bilimsel bir temel oluşturulması,
• Yasal kriterlere uyumun belirlenmesi,
• Toplum / ekosistem maruziyetinin değerlendirilmesi,
• Toplumun bilgilendirilmesi,
• Kirlilik kaynakları veya risklerinin belirlenmesi,
• Uzun vadeli eğilimlerin değerlendirilmesi,
• Uygulanacak modellerin kalibrasyonu için veri üretilmesi.
Kentsel alanlarda, dış ortam havasında bulunan temel hava kirleticileri; karbonmonoksit
(CO), ozon (O3), azot oksitleri (N0x), kükürt dioksit (SO2), asılı partiküler
maddeler (APM) ve kurşun (Pb) dur. Ayrıca polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) ve
asit aerosolleri gibi hava toksinlerine de gittikçe artan düzeyde önem verilmektedir.
Hangi kirleticilerin hava kalitesi problemlerine sebep olduğu; endüstrileşme ve
uygulanan kontrol tedbirleri, ulaşım tipleri, meteorolojik ve topoğrafik
karakteristikleri içeren çok sayıda faktöre bağlıdır. İlave olarak; insan
maruziyeti düşünüldüğünde, iç ortam hava kirleticilerinin katkısını da dikkate
almak gerekir. İzlenecek kirleticilerin seçimi; ölçüm yerinin seçimi ve
enstrümantasyon vb. izleme ağındaki pek çok faktörü etkileyecektir. Kalite
güvenilirliği amaçlarının belirlenmesinde, kirleticilerin beklenen seviyeleri de rol
oynayacaktır.